(TVPLVNO) – Vụ việc một cô gái mang vũ khí vào khu vực tòa án ở Campuchia để hỗ trợ phạm nhân bỏ trốn, sau đó cả nhóm bị cảnh sát truy đuổi và bắt giữ, tưởng chừng chỉ dừng lại ở tính chất nguy hiểm của hành vi và hậu quả pháp lý tất yếu. Nhưng điều bất ngờ và đáng lo ngại lại đến từ phản ứng của cộng đồng mạng tại Việt Nam. Nhiều người, đặc biệt là nam giới, đã đăng tải video ca ngợi cô gái như một biểu tượng tình yêu mãnh liệt và “dũng cảm”, bất chấp bản chất phạm pháp của vụ việc.
Theo đó, hiện tượng này đặt ra nhiều câu hỏi đáng suy nghĩ: Vì sao hành động gây nguy hiểm cho xã hội lại được lý tưởng hóa? Vì sao dư luận lại dễ dàng biến một sự kiện đáng lên án thành câu chuyện ngôn tình hóa? Và những hệ quả nào sẽ nảy sinh nếu sự lệch chuẩn này tiếp tục lan rộng?
Luật sư Lê Hồng Quang trong một lần tham gia Diễn đàn Pháp luật cùng diễn viên trẻ Chu Nhã Mi
Trong vụ việc này, điều đầu tiên cần khẳng định rõ ràng là hành vi hỗ trợ phạm nhân trốn thoát tại khu vực bảo vệ nghiêm ngặt của tòa án không thể được xem là can đảm hay cao thượng. Đó là sự vi phạm pháp luật nghiêm trọng, đe dọa an toàn của lực lượng chức năng và những người xung quanh. Mọi hình thức lãng mạn hóa hành vi này đều là sự đánh tráo giá trị. Thế nhưng trên mạng xã hội, nhiều người lại tiếp nhận câu chuyện theo hướng hoàn toàn ngược lại. Các video được dựng với nhạc nền cảm xúc, các câu thoại sướt mướt và bình luận tung hô đã khiến sự việc bị biến dạng, không còn mang hình hài của một hành vi nguy hiểm mà bị thay thế bởi một câu chuyện tình yêu “quên mình vì người thương”.
Điều này cho thấy một hiện tượng đang ngày càng dễ nhận thấy: tâm lý tôn vinh cái ngông, đề cao sự liều lĩnh và xem bất chấp luật pháp như một hành động lãng mạn. Khi hành vi sai trái được trình diễn trên nền tảng mạng xã hội, nó rất dễ bị biến thành hình mẫu hấp dẫn đối với nhiều người trẻ. Ở đây, sự lệch chuẩn xuất phát từ cách tiếp nhận thông tin cảm tính. Người ta không nhìn vào mối nguy hại mà hành động đó gây ra, không xem xét hậu quả, mà chỉ tập trung vào lớp vỏ cảm xúc được gắn ghép bên ngoài. Một cú máy quay chậm, một câu nhạc trữ tình và vài lời bình luận ngưỡng mộ là đủ để biến một hành vi đáng lên án thành câu chuyện “đẹp như thơ”.
Cũng cần nhìn nhận rằng mạng xã hội có xu hướng cổ súy cho sự kịch tính. Càng bất thường, càng trái ngược chuẩn mực, càng dễ trở thành hiện tượng. Và khi một bộ phận người dùng mạng bắt đầu xem các hành vi như vậy là biểu tượng cho sức mạnh của tình yêu, họ vô hình trung đã thúc đẩy một nhận thức lệch lạc. Điều này đặc biệt nguy hại đối với giới trẻ, nhóm đang ở thời điểm hình thành nhân sinh quan, dễ bị tác động bởi những câu chuyện mang tính kịch bản hóa trên mạng.
Trong bối cảnh đó, điều đáng nói không chỉ nằm ở việc sự việc bị “lãng mạn hóa”, mà còn ở việc người ta đã ngộ nhận về khái niệm dũng cảm. Dũng cảm không phải là dám đối đầu với luật pháp vì mục đích cá nhân, không phải hành động gây nguy hiểm cho cộng đồng. Dũng cảm là khả năng lựa chọn điều đúng đắn, biết quên thân mình vì người khác nhưng phải biết dừng lại trước ranh giới nghiêm cấm. Khi “liều lĩnh” bị gán cho nhãn “dũng cảm”, ngôn ngữ xã hội bị bóp méo và giá trị đạo đức bị đảo lộn. Nhiều người trẻ vốn đã bị cuốn vào tâm lý muốn chứng minh tình yêu bằng những hành động “chơi nổi”, dị biệt, nay lại càng dễ bị tác động bởi những ví dụ sai lệch được tán dương rầm rộ trên mạng.
Sự tung hô này không chỉ là biểu hiện của tâm lý đám đông trên mạng xã hội mà còn là sự dễ dãi đáng báo động đối với chuẩn mực xã hội. Một hành vi nguy hiểm, khi được xem là chuyện ngôn tình, sẽ khiến người ta quên đi thực tế rằng chính cô gái trong vụ việc đã đánh đổi tương lai, danh dự và tự do của mình chỉ vì một quyết định bốc đồng. Đó không phải là hình mẫu đáng noi theo. Nếu phải rút ra bài học, thì đó là bài học về sự thiếu tỉnh táo, về cái giá của việc không làm chủ cảm xúc, chứ không phải câu chuyện để ngưỡng mộ.
Nguy hiểm hơn, việc cổ vũ hành vi phạm pháp trên mạng xã hội có thể tạo ra hiệu ứng lan tỏa. Một số người, đặc biệt là vị thành niên, có thể bắt chước nhằm thể hiện tình cảm, thể hiện bản thân hoặc đơn giản là muốn thu hút sự chú ý. Nhiều vụ việc đáng tiếc từng xảy ra khi người trẻ bắt chước những “xu hướng” không lành mạnh chỉ để nhận được sự công nhận ảo. Việc ngông cuồng hóa tình yêu có thể dẫn đến những hành động liều lĩnh hơn, thậm chí gây hậu quả nghiêm trọng không thể cứu vãn.
Người dùng mạng xã hội, dù vô tình hay hữu ý, đều có trách nhiệm đối với những giá trị mà họ góp phần lan truyền. Một lượt chia sẻ, một bình luận ngợi khen, hay một video ghép nhạc lãng mạn đều có thể trở thành mảnh ghép thúc đẩy những nhận thức sai lệch. Khi hành vi nguy hiểm được ca ngợi, nó có thể trở thành “biểu tượng” trong mắt một số người – điều mà không xã hội văn minh nào có thể chấp nhận.
Vụ việc lần này cũng cho thấy rõ cách mạng xã hội có thể làm méo mó sự thật. Người ta chú ý đến yếu tố tình cảm nhưng bỏ quên hậu quả pháp lý nghiêm trọng mà cô gái và phạm nhân phải đối mặt. Một người trẻ đánh mất tương lai chỉ vì quyết định sai lầm không thể trở thành hình mẫu lãng mạn. Tình yêu không bao giờ được phép rời xa lý trí đến mức thách thức luật pháp và gây nguy hiểm cho xã hội.
Đây cũng là dịp để nhìn nhận rộng hơn về văn hóa mạng hiện nay. Sự ngộ nhận giá trị đang diễn ra rõ rệt, khi những điều mang lại cảm xúc mạnh mẽ thường được tiếp nhận mà không cần kiểm chứng hay phân tích. Nếu người dùng mạng không tỉnh táo, không có khả năng phân biệt giữa cái hay trên không gian mạng và cái đúng trong đời thực, thì mạng xã hội sẽ tiếp tục sản sinh ra những “anh hùng ảo” và những “biểu tượng lệch chuẩn”.
Hơn lúc nào hết, cộng đồng cần nói rõ rằng sự thật không hề lãng mạn: đây là một vụ vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Mọi hành vi cổ vũ, lý tưởng hóa đều là sai lầm. Điều xã hội cần tôn vinh không phải là sự mù quáng vì tình, mà là trách nhiệm, là sự tỉnh táo và là khả năng biết đặt lợi ích cá nhân dưới những chuẩn mực an toàn chung.
Khi một vụ việc nguy hiểm bị biến thành câu chuyện ngôn tình, khi hành vi sai trái được tôn vinh, đó không chỉ là sự nhầm lẫn nhất thời của dư luận mà còn là tín hiệu cảnh báo về sự đảo lộn giá trị. Đã đến lúc người dùng mạng xã hội cần nhìn nhận lại vai trò của mình, cẩn trọng hơn với những gì họ chia sẻ và ý thức rằng mỗi hành động nhỏ đều có thể góp phần định hình nhận thức của cả cộng đồng.
Một xã hội văn minh không thể để những câu chuyện lệch chuẩn trở thành nguồn cảm hứng. Tình yêu đích thực không bao giờ dựa trên sự bất chấp, càng không phải là lý do để phạm pháp. Và mạng xã hội cần dừng ngay việc biến những hành động nguy hiểm thành biểu tượng lãng mạn. Chỉ khi đó, chúng ta mới có thể giữ gìn được những giá trị đạo đức và pháp lý làm nền tảng cho đời sống xã hội.
Luật sư.Thạc sĩ: Lê Hồng Quang – Công ty luật Hà Phi
Hội đồng cố vấn Trung tâm tư vấn pháp luật Minh Sơn (TTTVPLMS)
